و پسر به هنگام قربانى در نظر مجسم شود ، و آن روحيات در وجود انسان پرتو افكن گردد ( 1 ) . هنگامى كه به سراغ جمرات ( سه ستون سنگى مخصوصى كه حجاج در مراسم حج آنها را سنگباران مىكنند و در هر بار هفت سنگ با مراسم مخصوص به آنها مىزنند ) اين معما در نظر ما خودنمايى مىكند كه پرتاب اينهمه سنگ به يك ستون بى روح چه مفهومى مىتواند داشته باشد ؟ و چه مشكلى را حل مىكند ؟ اما هنگامى كه به خاطر مىآوريم اينها ياد آور خاطره مبارزه ابراهيم قهرمان توحيد با وسوسه‌هاى شيطان است كه سه بار بر سر راه او ظاهر شد و تصميم داشت او را در اين ميدان « جهاد اكبر » گرفتار سستى و ترديد كند ، اما هر زمان ابراهيم قهرمان او را با سنگ از خود دور ساخت ، محتواى اين مراسم روشنتر مىشود . مفهوم اين مراسم اين است كه همه شما نيز در طول عمر در ميدان جهاد اكبر با وسوسه‌هاى شياطين روبرو هستيد ، و تا آنها را سنگسار نكنيد و از خود نرانيد پيروز نخواهيد شد . اگر انتظار داريد كه خداوند بزرگ همانگونه كه سلام بر ابراهيم فرستاده و مكتب و ياد او را جاودان نموده به شما نظر لطف و مرحمتى كند بايد خط او را تداوم بخشيد . و يا هنگامى كه به « صفا » و « مروه » مىآئيم و مىبينيم گروه گروه مردم از اين كوه كوچك به آن كوه كوچكتر مىروند ، و از آنجا به اين باز مىگردند ، و بى آنكه چيزى به دست آورده باشند اين عمل را تكرار مىكنند ، گاه مىدوند ، و گاه راه مىروند ، مسلما تعجب مىكنيم كه اين ديگر چه كارى است ، و چه مفهومى

--> ( 1 ) متاسفانه مراسم قربانى در عصر و زمان ما به شكل نامطلوبى در آمده است كه بايد علماى اسلام در نجات آن بكوشند ، در اين زمينه و در زمينه فلسفه‌هاى مختلف حج بحثهاى مشروحى در جلد 14 از صفحه 75 تا 84 آورده‌ايم .